Necmettin Aslan
İşte Osman Server Atabek, bu isimlerden biridir.
Bugün Ardahan’ın Millî Mücadele tarihini konuşurken, eğitim birikimi, siyasi mücadelesi, mühendislik bilgisi ve cephedeki faaliyetleriyle döneminin sıra dışı şahsiyetlerinden biri olarak öne çıkan Osman Server Atabek’i yeniden hatırlamak gerekir.
20 Ağustos 1886’da Ahıska’da dünyaya gelen Osman Server Atabek’in hayatı, daha çocukluk yıllarında başlayan güçlü bir eğitim arayışının hikâyesidir.
İlk eğitimini Ahıska’nın önemli aydınlarından Ömer Faik Efendi’den aldı. Ardından Tiflis Rus Real Gimnazyası’nda eğitim gördü. Fakat onun eğitim hayatı bununla sınırlı kalmadı.
Rusça, Almanca, Fransızca ve İngilizce biliyordu.
Petersburg’da yüksek kimya mühendisliği eğitimi aldı. Almanya’nın Freiburg kentinde maden mühendisliği, Breslau’da ziraat mühendisliği okudu. Daha sonra hukuk eğitimine yöneldi ve 1916 yılında Petersburg Üniversitesi Hukuk Fakültesini tamamlayarak hukuk doktoru unvanını elde etti.
Bugünün dünyasında bile farklı disiplinlerde böylesine kapsamlı bir eğitim almak dikkat çekiciyken, Osman Server Atabek’in bunu 20. yüzyılın başlarında gerçekleştirmiş olması, onun entelektüel kapasitesini ve ülkesine hizmet etme idealini göstermesi bakımından önemlidir.
Ancak Osman Server Atabek’i önemli kılan yalnızca diploması değildi.
Asıl hikâye, Kafkasya’da siyasi dengelerin altüst olduğu yıllarda başladı.
1917 Bolşevik İhtilali sonrasında Kafkasya büyük bir belirsizliğin içine sürüklendi. İmparatorlukların dağıldığı, sınırların değiştiği ve halkların kendi geleceklerini belirleme mücadelesine giriştiği bu dönemde Osman Server Atabek de milli teşkilatlanma çalışmalarının içerisinde yer aldı.
Ahıska, Azgur, Ahılkelek ve Kobliyan çevresinde yürütülen milli faaliyetlerde ön plana çıktı.
Tiflis Parlamentosu’nda Kars, Ardahan ve Batum adına Ardahan temsilciliğini üstlendi. Sadece siyasi çalışmalarla yetinmedi; şahsi servetini de bu mücadele için kullandı.
Yaklaşık 800 kişilik bir milis kuvveti oluşturduğu aktarılır.
Bu ayrıntı, Osman Server Atabek’in Millî Mücadele'ye yalnızca fikirleriyle değil, maddi ve fiili imkânlarıyla da katkıda bulunduğunu göstermesi açısından son derece önemlidir.
Kars Millî Şurası ve Cenub-i Garbi Kafkas Hükümeti’nin kuruluş süreçlerinde de aktif rol aldı.
Ardahan’ın tarihindeki yeri tam da burada daha belirgin hale geliyor.
Çünkü Osman Server Atabek, Ardahan’ı sadece bir siyasi temsil alanı olarak görmemiş; bu bölgenin geleceğini doğrudan kendi mücadelesinin bir parçası olarak kabul etmiştir.
Millî Mücadele yıllarında Halit Paşa’nın komutasındaki 9. Tümen bünyesinde fahri yüzbaşı olarak cephede bulundu.
Bir tarafta mühendislik ve hukuk eğitimi almış bir aydın, diğer tarafta gerektiğinde cephede mücadele eden bir asker...
Bu iki kimliği aynı kişide buluşturması, Osman Server Atabek’in hayatını farklı kılan en önemli özelliklerden biridir.
Bakü Şark Kongresi’ne Kars, Ardahan ve Batum delegesi olarak katılması da onun Kafkasya siyasetindeki etkinliğini ortaya koymaktadır. Kongrede Enver Paşa ile görüşmeler gerçekleştirdiği aktarılmaktadır.
Fakat tarih bazen insanların kaderini kendi elleriyle değil, değişen sınırlarla belirler.
Ahıska’nın Sovyet Gürcistanı sınırları içerisinde kalmasının ardından Osman Server Atabek ailesiyle birlikte Ardahan’a yerleşti.
Ve ardından Türkiye Büyük Millet Meclisi dönemi başladı.
5 Ocak 1922’de Türkiye Büyük Millet Meclisi I. Dönem Ardahan Milletvekili olarak Meclis’e katıldı.
Böylece Ahıska’da başlayan hayat hikâyesi, Ardahan milletvekilliğiyle Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin çatısı altında devam etti.
Kırmızı Şeritli İstiklal Madalyası ile onurlandırılması ise Millî Mücadele dönemindeki hizmetlerinin devlet tarafından da takdir edildiğinin önemli göstergelerinden biri oldu.
Osman Server Atabek’in hikâyesinde dikkat çekici olan bir başka nokta ise, savaş yılları sona erdikten sonra mücadele anlayışının değişmesidir.
Cephede silahla verilen mücadele yerini; mühendislik, bilim, üretim ve devlet hizmetine bıraktı.
Kimya, maden ve ziraat gibi birbirinden farklı alanlarda eğitim almış bir insanın, ülkenin kalkınmasına katkı sağlayabilecek geniş bir birikime sahip olduğu açıktı.
O, sadece bir milletvekili değildi.
O, aynı zamanda bir mühendis, hukukçu, siyasetçi, asker ve devlet hizmetinde bulunmuş bir aydındı.
Belki de bugün Osman Server Atabek hakkında daha fazla konuşmamızın en önemli nedeni budur.
Çünkü geçmişte yetişmiş bazı isimler yalnızca kendi dönemlerine değil, gelecek kuşaklara da örnek olacak bir vizyon ortaya koymuşlardır.
Osman Server Atabek’in hayatı bize şunu hatırlatıyor:
Bir şehrin tarihi yalnızca savaşlardan, antlaşmalardan ve siyasi kararlardan oluşmaz. O tarihi yapan insanların hayalleri, eğitimleri, cesaretleri ve fedakârlıkları da tarihin ayrılmaz bir parçasıdır.
Ardahan’ın Millî Mücadele tarihine bakarken Osman Server Atabek’in adını yeniden gündeme taşımak, aslında şehrin kendi tarihine sahip çıkmaktır.
Çünkü Ardahan’ın yetiştirdiği veya Ardahan’la kader birliği yapan bu tür şahsiyetler, sadece geçmişin hatırası değildir.
Onlar, bugünün Ardahan’ına geçmişten bırakılmış birer mirastır.
Osman Server Atabek, 13 Aralık 1962’de İzmir’de geçirdiği trafik kazası sonucu hayatını kaybetti.
Arkasında ise sıradan bir hayat değil; Ahıska’dan başlayan, Kafkasya’nın çalkantılı yıllarından geçen, cepheye uzanan, Bakü’den Meclis’e ulaşan ve bilimle devlet hizmetini aynı çizgide buluşturan sıra dışı bir ömür bıraktı.
Bugün Ardahan’ın sokaklarında yürürken, geçmişin izlerini yalnızca taş binalarda ve eski yapılarda aramamak gerekiyor.
Bazen bir şehrin en büyük tarihi mirası, unutulmuş insanların isimlerinde saklıdır.
Osman Server Atabek de Ardahan’ın hafızasında yeniden hatırlanmayı bekleyen o önemli isimlerden biridir.
Ahıska’dan Ardahan’a uzanan bu hayat, aslında bir insanın hayatından çok daha fazlasını anlatıyor:
Bir milletin zor zamanlarda nasıl ayağa kalktığını, eğitimin mücadeleyle nasıl birleştiğini, bilginin vatan hizmetine nasıl dönüştürülebileceğini…
Ve belki de en önemlisi;
Ardahan’ın Millî Mücadele tarihinin, bugün bildiğimizden çok daha derin ve çok daha zengin olduğunu…
DEVAM EDECEK..
İhbar Hattı
