İran, son yılların en kapsamlı protesto dalgalarından birine sahne oluyor. Ekonomik sıkıntılarla başlayan gösteriler kısa sürede rejim karşıtı siyasi taleplere dönüşürken, güvenlik güçlerinin sert müdahalesi nedeniyle ülke genelinde can kayıplarının arttığı bildiriliyor. İnternet kısıtlamaları ise bilgi akışını ciddi şekilde zorlaştırıyor.
Çatışmalar Üçüncü Haftaya Girdi
Protestoların üçüncü haftasına girildiği ülkede, güvenlik güçleri ile göstericiler arasındaki gerilim devam ediyor. İran emniyet yetkilileri, çatışma düzeyinin yükseldiğini kabul ederken çok sayıda kişinin gözaltına alındığını açıkladı.
Norveç merkezli İran İnsan Hakları Örgütü, ilk iki haftada en az 192 kişinin hayatını kaybettiğini duyurdu. İnternet kısıtlamaları nedeniyle gerçek sayının daha yüksek olabileceği belirtiliyor.
BBC Farsça Servisi’nin teyit ettiği bilgilere göre, bazı kentlerde hastanelere kısa süre içinde çok sayıda cansız beden getirildi. Sağlık çalışanları, yaralı ve ölü sayısının mevcut kapasitenin üzerinde olduğunu ifade ediyor.
Yönetimden Sert Açıklamalar
İran yönetimi, protestoların “yabancı güçler tarafından yönlendirildiğini” savunuyor. Ülkenin başsavcılığı, protestolara katılanların ağır suçlamalarla yargılanabileceğini duyururken, bu açıklamalar uluslararası kamuoyunda tepkiyle karşılandı.
Yetkililer, ölümlerin bir kısmının güvenlik güçlerinden değil, “provokatif unsurlardan” kaynaklandığını öne sürüyor ancak bu iddialara ilişkin ayrıntılı kanıt paylaşılmış değil.
Ekonomik Krizden Siyasi Taleplere
Gösteriler ilk olarak 28 Aralık’ta Tahran’da artan enflasyon, işsizlik ve hayat pahalılığı nedeniyle başladı. Kısa sürede ülke geneline yayılan protestolarda, zamanla İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’in iktidarının sona ermesi yönünde sloganlar atılmaya başlandı.
Uzmanlara göre, mevcut protesto dalgasını önceki gösterilerden ayıran en önemli unsur, ekonomik krizin toplumun çok geniş kesimlerini doğrudan etkilemesi ve daha önce siyasi eylemlere katılmayan grupların da sokağa çıkması oldu.
İnternet Kısıtlamaları Bilgi Akışını Engelliyor
İran yönetimi, protestolar sırasında hem küresel internet erişimini hem de ülke içi ağları ciddi şekilde kısıtladı. Bu durum, halkın iletişimini zorlaştırırken uluslararası medya kuruluşlarının sahadan doğrulama yapmasını da büyük ölçüde engelliyor.
Birçok uluslararası medya kuruluşu, İran içinden doğrudan haber alamadıklarını bildiriyor.
Uluslararası Tepkiler Artıyor
ABD Başkanı Donald Trump, protestoculara yönelik şiddetin sürmesi halinde “sert karşılık” verileceğini söyledi. ABD yönetimi, İran halkına destek mesajları verirken, askeri müdahale konusunda net bir adım açıklanmadı.
İran Meclis Başkanı Muhammed Bağher Ghalibaf ise olası bir saldırı durumunda İsrail ve bölgedeki ABD üslerinin hedef olacağını belirtti. İran, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ne gönderdiği mektupta ABD’yi protestoları kışkırtmakla suçladı.
Fransa, İngiltere ve Almanya ise ortak açıklamayla İran yönetimini ifade özgürlüğüne ve barışçıl toplanma hakkına saygı göstermeye çağırdı. Birleşmiş Milletler de can kayıplarına dikkat çekerek taraflara itidal çağrısı yaptı.
Muhalefetten Destek Çağrıları
İran’ın son şahının sürgündeki oğlu Rıza Pehlevi, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamalarda protestolara destek verdi. İran halkının yalnız olmadığını söyleyen Pehlevi, muhalefetin daha organize ve temkinli hareket etmesi gerektiğini vurguladı.
Belirsizlik Sürüyor
Protestolar devam ederken, hastanelerdeki yoğunluk artıyor ve internet kısıtlamaları sürüyor. İran yönetimi güvenlik önlemlerini daha da sıkılaştırırken, uluslararası toplumdan gelen tepkiler de giderek sertleşiyor.
Uzmanlara göre, yaşanan gelişmeler İran’daki krizin yalnızca iç politik bir mesele olmaktan çıkıp bölgesel ve küresel bir gerilim başlığına dönüştüğünü gösteriyor. Önümüzdeki günlerde sahadaki gelişmeler ve uluslararası aktörlerin atacağı adımlar, ülkenin geleceği açısından belirleyici olacak.
İhbar Hattı
