Prof. Dr. Ramazan KORKMAZ
  Güncelleme: 29-05-2019 00:30:00   26-05-2019 22:33:38

Asya'nın Söndürülen Kandili: Uluğ Bey Medresesi

KÜNİB Taşkent Eğitim Fuarı kapsamında, katılımcı rektörlerimiz ve üniversite temsilcilerimizle medeniyet kaynaklarımızın kökleri ile de buluşma fırsatı bulduk. Buhara ve Semerkant seyahatleri, bizim için tam bir iç muhasebeye dönüştü; modern tıbbın babası İbni Sina, matematik ve algoritmanın üstadı Harezmi, akılcı din anlayışının öncüsü İmam Maturidi, araştırmacı ruhun vicdanı Buharî, gönüller sultanı Yusuf Hemedani ve Bahaüddin Nakşibendî, şiirin üstadı Ali Şir Nevai ve daha nice büyük zatlar, bu kutsal topraklarda yetişmiş ve Asya'nın kandilleri olarak insanlığa ışık saçmışlardı.

 

Bu seyehatin şüphesiz en trajik öyküsü, bir rüyadan arta kalmanın hüznüyle bizi karşılayan görkemli Uluğ Bey Medresesi 'nde yatmakta idi. Bugün üç ayrı kampüsü içine alacak netlikte mükemmel bir yapı olan Uluğ Bey Medresesi, 1417-21 yıllarında tamamlanır. 

 

Emir Timur'un torunu Uluğ Bey, devrin en önemli matemetik ve astronomi bilginlerinden biridir ve Bursalı Kadızade Rumî, Cemşid, Ali Kuşçu gibi devrin en büyük 70 alimini bu medresede toplar. Medresedeki teorik bilgiyi realize etmek için Semerkant yakınlarında, bugün bile gıpta edilecek o devrin en modern rasathanesini kurar ve kendi buluşu olan Suds--ı Fahrî, Rub-ı Daire gibi aletlerle bir yılın 365 gün 6 saat 10 dakika ve 8 saniye olduğunu söyler. 

 

Bugünkü en son teknoljik aletlerle yapılan ölçümler ile aradaki farkın bir dakikadan az olduğu düşünülürse, devri için nasıl bir değer olduğu daha iyi anlaşılır. Fuat Sezgin hoca, Bilim Tarihi çalışmasında bu rasathaneye şöyle vurgu yapar; “Kurduğu rasathane, çağının en modern usullerle gözlem yapan, araştıran, inceleyen, bilimin aydınlığını yayan bir ilim irfan merkeziydi.” Semerkant bu yönüyle dünyann en mühim bilim ve ticaret merkezlerinden biri olur. Fakat bilimsel ve insanî gelişmeleri kurmak kadar onu korumak, sürdürmek ve ileri boyutlara taşımak da önemlidir. Gelişme ve ilerleme her şeyden önce zihniyet sorunudur; zihnin ve vicdani gelişmemiş insanlara/ toplumlara büyük hakikatlerden ve bilimsel vizyondan bahsetmek, talihsizliktir ve sizinle olay ederler. Nitekim Uluğ Bey'i aynı meşum son beklemektedir. 

 

Savaşlar, kişisel ihtiraslar ve özellikle 'ilmi-i nücûm' ve 'cinlerle uğraşıyor' denerek devrin yobaz mollaları tarafından dışlanan Uluğ Bey, ne acı ki, oğlu tarafından öldürtülmüştür. O sıralar Uluğ Bey Medresesi'nde, genç bir araştırmacı olan Ali Kuşcu, artık Semarkant'ta yaşanamayacağını anlayınca; toparladığı eserlerle birlikte gizlice Tebriz'e oradan da Fatih Sultan Mehmed'in özel daveti üzerine Istanbul' a gelir, büyük bir törenle karşılanır ve Ayasofya Medresesi'ne aylık 200 altın ücretle müderris olarak atanır, dersler verir. Bilim, kendisine değer veren insanları ve toplumları yücelten bir değer olduğu için bu sefer Osmanlı Devleti'nin yıldızı parlamaya ve dünyaya ışık saçmaya başlar. Fakat Uluğ Bey 'in öldürülmesi ve diğer aydınların da bertaraf edilmesiyle Asya'nın kandilleri bir bir söner ve sonra zulüm ve karanlık dönem/leri başlar. Hayat , aydınlıkla karanlığın, adaletle zulmün ve nihayet yaşamın ve ölümün mücadelesidir.

 

Biz yaşarken gücümüzü daima aydınlıktan, adaletten ve hayattan yana kullanmalıyız; daima adaletin, aydınlığın ve hakkaniyetin yanında olmalıyız. Çünkü kötülük bulaşıcıdır ve çabucak yayılır; kötülük ve adaletsizlik yalnızca onu yapanları değil bütün insan türünü ilgilendiren felaket sonuçlar doğurur. Nitekim, 27 Ekim 1449 günü Semerkant'ta Uluğ Bey kandilinin söndürülmesi, bütün Asyanın karanlıkta kalma nedenlerinden biridir. Şimdi bütün bu olanlardan ders alma ve Doğu'nun/ Asya'nın kandillerini yeniden yakma vaktidir; zira meşhur sözdür; "Yiğit düştüğü yerden kalkar..."

  • Bu yazı 4509 defa okunmuştur.
  FACEBOOK YORUM
Yorum

  YAZARIN DİĞER YAZILARI

PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Başakşehir FK 28 17 3 8 54 26 59 +28
2 Trabzonspor 27 16 3 8 62 29 56 +33
3 Sivasspor 27 15 5 7 48 29 52 +19
4 Galatasaray 27 14 5 8 44 22 50 +22
5 Beşiktaş 27 13 9 5 41 34 44 +7
6 Alanyaspor 27 12 8 7 44 27 43 +17
7 Fenerbahçe 27 12 8 7 48 35 43 +13
8 Göztepe 27 10 10 7 32 33 37 -1
9 Gaziantep FK 27 8 10 9 37 42 33 -5
10 Antalyaspor 27 8 10 9 31 44 33 -13
11 Denizlispor 27 8 12 7 26 35 31 -9
12 Gençlerbirliği 27 8 12 7 35 45 31 -10
13 Kasımpaşa 27 8 14 5 40 51 29 -11
14 Çaykur Rizespor 27 8 15 4 28 44 28 -16
15 Konyaspor 27 5 11 11 22 35 26 -13
16 Yeni Malatyaspor 27 6 14 7 39 42 25 -3
17 MKE Ankaragücü 28 5 14 9 25 48 24 -23
18 Kayserispor 27 5 15 7 29 64 22 -35
Takım O G M B A Y P AV
1 Hatayspor 29 15 5 9 40 25 54 +15
2 BB Erzurumspor 28 13 7 8 30 22 47 +8
3 Bursaspor 28 14 7 7 43 35 46 +8
4 Adana Demirspor 28 12 7 9 55 35 45 +20
5 Akhisarspor 28 12 7 9 36 31 45 +5
6 Fatih Karagümrük 28 11 7 10 40 34 43 +6
7 Altay 28 11 7 10 36 30 43 +6
8 Giresunspor 28 11 9 8 33 34 41 -1
9 Ümraniyespor 28 11 10 7 39 39 40 0
10 Keçiörengücü 28 8 9 11 21 22 35 -1
11 Balıkesirspor 28 8 9 11 30 33 35 -3
12 Menemenspor 28 9 11 8 32 38 35 -6
13 İstanbulspor 28 7 8 13 40 36 34 +4
14 Altınordu 28 7 11 10 32 39 31 -7
15 Boluspor 28 4 11 13 24 36 25 -12
16 Osmanlıspor FK 28 6 13 9 32 42 24 -10
17 Adanaspor 29 3 15 11 27 45 20 -18
18 Eskişehirspor 28 7 16 5 32 46 11 -14
Takım O G M B A Y P AV
1 Samsunspor 28 23 1 4 64 11 73 +53
2 Manisa FK 28 19 3 6 79 31 63 +48
3 Hekimoğlu Trabzon 28 17 7 4 51 34 55 +17
4 Sancaktepe FK 28 16 8 4 51 23 52 +28
5 İnegölspor 28 13 9 6 41 30 45 +11
6 Afjet Afyonspor 28 13 11 4 47 30 43 +17
7 Tarsus İdman Yurdu 28 14 13 1 45 39 43 +6
8 Pendikspor 28 11 10 7 40 39 40 +1
9 Sarıyer 28 11 10 7 34 33 40 +1
10 Zonguldak Kömürspor 28 9 10 9 35 37 36 -2
11 Çorum FK 28 11 14 3 36 42 36 -6
12 Hacettepe Spor 28 11 15 2 37 48 35 -11
13 1922 Konyaspor 28 9 13 6 38 45 33 -7
14 Kırklarelispor 28 8 11 9 25 41 33 -16
15 Başkent Akademi FK 28 9 15 4 37 41 31 -4
16 Amed Sportif 28 7 14 7 28 46 28 -18
17 Gümüşhanespor 28 7 17 4 31 57 25 -26
18 Şanlıurfaspor 28 0 27 1 10 102 14 -92
Takım O G M B A Y P AV
1 Serik Belediyespor 28 16 5 7 49 24 55 +25
2 24Erzincanspor 28 14 4 10 47 22 52 +25
3 68 Aksaray Belediyespor 28 14 6 8 43 27 50 +16
4 1928 Bucaspor 28 14 7 7 47 34 49 +13
5 Artvin Hopaspor 28 12 5 11 38 21 47 +17
6 Düzcespor 28 12 6 10 32 18 46 +14
7 Karaköprü Belediyespor 28 10 6 12 25 22 42 +3
8 Çatalcaspor 28 9 5 14 39 28 41 +11
9 Silivrispor 28 8 6 14 37 31 38 +6
10 Sultanbeyli Bld. 28 9 8 11 33 27 38 +6
11 Kızılcabölükspor 28 8 8 12 39 37 36 +2
12 Yomraspor 28 9 10 9 28 30 36 -2
13 52 Orduspor FK 28 7 7 14 21 20 35 +1
14 Çankaya FK 28 9 12 7 33 37 34 -4
15 Şile Yıldızspor 28 6 11 11 23 30 29 -7
16 Erzin Spor Kulübü 28 6 12 10 27 34 28 -7
17 Tokatspor 28 1 23 4 16 66 7 -50
18 Manisaspor 28 1 24 3 16 85 0 -69
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 20/06/2020 Denizlispor vs Beşiktaş
 20/06/2020 Yeni Malatyaspor vs Göztepe
 21/06/2020 Kasımpaşa vs Fenerbahçe
 21/06/2020 Galatasaray vs Gaziantep FK
 21/06/2020 Konyaspor vs Sivasspor
 22/06/2020 Alanyaspor vs Trabzonspor
 22/06/2020 Antalyaspor vs Çaykur Rizespor
 26/06/2020 Beşiktaş vs Konyaspor
 27/06/2020 Fenerbahçe vs Yeni Malatyaspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 20/06/2020 Balıkesirspor vs Menemenspor
 20/06/2020 BB Erzurumspor vs Eskişehirspor
 21/06/2020 Ümraniyespor vs Fatih Karagümrük
 21/06/2020 Altay vs Akhisarspor
 21/06/2020 Boluspor vs Altınordu
 22/06/2020 Adana Demirspor vs Osmanlıspor FK
 26/06/2020 Altınordu vs Keçiörengücü
 26/06/2020 Bursaspor vs Adanaspor
 27/06/2020 Eskişehirspor vs Altay
 26/06/2020 Bursaspor - Adanaspor Adanaspor ligde deplasmandaki son 14 maçında hiç kazanamadı  Bursaspor yenilmez
 26/06/2020 Altınordu - Keçiörengücü Keçiörengücü ligdeki son 6 maçında hiç kazanamadı  Altınordu yenilmez
 27/06/2020 Eskişehirspor - Altay Eskişehirspor ligdeki son 7 maçında hiç kazanamadı  Altay yenilmez
 27/06/2020 Eskişehirspor - Altay Altay ligdeki son 6 maçında hiç kaybetmedi  Altay yenilmez
 27/06/2020 Osmanlıspor FK - BB Erzurumspor BB Erzurumspor ligde deplasmandaki son 6 maçında hiç kazanamadı  Osmanlıspor FK yenilmez
 27/06/2020 Osmanlıspor FK - BB Erzurumspor Osmanlıspor FK ligdeki son 5 maçında hiç kazanamadı  BB Erzurumspor yenilmez
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 18/07/2020 Bandırmaspor vs Kahramanmaraşspor
 18/07/2020 Bayburt Özel İdare Spor vs Sivas Belediyespor
 18/07/2020 Eyüpspor vs Van Spor
 18/07/2020 Kastamonuspor vs Etimesgut Belediyespor
 18/07/2020 Kırşehir Belediyespor vs Ergene Velimeşe
 18/07/2020 Niğde Anadolu FK vs Bodrumspor
 18/07/2020 Sakaryaspor vs Kardemir Karabükspor
 18/07/2020 Tuzlaspor vs Uşak Spor
 25/07/2020 Ankara Demirspor vs Tuzlaspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 18/07/2020 Çankaya FK vs Tokatspor
 18/07/2020 Düzcespor vs Manisaspor
 18/07/2020 Erzin Spor vs Artvin Hopaspor
 18/07/2020 Karaköprü Belediyespor vs Serik Belediyespor
 18/07/2020 Silivrispor vs 52 Orduspor FK
 18/07/2020 Şile Yıldızspor vs Kızılcabölükspor
 18/07/2020 1928 Bucaspor vs Sultanbeyli Bld.
 18/07/2020 24Erzincanspor vs Yomraspor
 18/07/2020 68 Aksaray Belediyespor vs Çatalcaspor
ŞANS OYUNLARI
BİZİ TAKİP EDİN
YUKARI