Prof. Dr. Ramazan KORKMAZ
  Güncelleme: 29-05-2019 00:30:00   26-05-2019 22:33:38

Asya'nın Söndürülen Kandili: Uluğ Bey Medresesi

KÜNİB Taşkent Eğitim Fuarı kapsamında, katılımcı rektörlerimiz ve üniversite temsilcilerimizle medeniyet kaynaklarımızın kökleri ile de buluşma fırsatı bulduk. Buhara ve Semerkant seyahatleri, bizim için tam bir iç muhasebeye dönüştü; modern tıbbın babası İbni Sina, matematik ve algoritmanın üstadı Harezmi, akılcı din anlayışının öncüsü İmam Maturidi, araştırmacı ruhun vicdanı Buharî, gönüller sultanı Yusuf Hemedani ve Bahaüddin Nakşibendî, şiirin üstadı Ali Şir Nevai ve daha nice büyük zatlar, bu kutsal topraklarda yetişmiş ve Asya'nın kandilleri olarak insanlığa ışık saçmışlardı.

 

Bu seyehatin şüphesiz en trajik öyküsü, bir rüyadan arta kalmanın hüznüyle bizi karşılayan görkemli Uluğ Bey Medresesi 'nde yatmakta idi. Bugün üç ayrı kampüsü içine alacak netlikte mükemmel bir yapı olan Uluğ Bey Medresesi, 1417-21 yıllarında tamamlanır. 

 

Emir Timur'un torunu Uluğ Bey, devrin en önemli matemetik ve astronomi bilginlerinden biridir ve Bursalı Kadızade Rumî, Cemşid, Ali Kuşçu gibi devrin en büyük 70 alimini bu medresede toplar. Medresedeki teorik bilgiyi realize etmek için Semerkant yakınlarında, bugün bile gıpta edilecek o devrin en modern rasathanesini kurar ve kendi buluşu olan Suds--ı Fahrî, Rub-ı Daire gibi aletlerle bir yılın 365 gün 6 saat 10 dakika ve 8 saniye olduğunu söyler. 

 

Bugünkü en son teknoljik aletlerle yapılan ölçümler ile aradaki farkın bir dakikadan az olduğu düşünülürse, devri için nasıl bir değer olduğu daha iyi anlaşılır. Fuat Sezgin hoca, Bilim Tarihi çalışmasında bu rasathaneye şöyle vurgu yapar; “Kurduğu rasathane, çağının en modern usullerle gözlem yapan, araştıran, inceleyen, bilimin aydınlığını yayan bir ilim irfan merkeziydi.” Semerkant bu yönüyle dünyann en mühim bilim ve ticaret merkezlerinden biri olur. Fakat bilimsel ve insanî gelişmeleri kurmak kadar onu korumak, sürdürmek ve ileri boyutlara taşımak da önemlidir. Gelişme ve ilerleme her şeyden önce zihniyet sorunudur; zihnin ve vicdani gelişmemiş insanlara/ toplumlara büyük hakikatlerden ve bilimsel vizyondan bahsetmek, talihsizliktir ve sizinle olay ederler. Nitekim Uluğ Bey'i aynı meşum son beklemektedir. 

 

Savaşlar, kişisel ihtiraslar ve özellikle 'ilmi-i nücûm' ve 'cinlerle uğraşıyor' denerek devrin yobaz mollaları tarafından dışlanan Uluğ Bey, ne acı ki, oğlu tarafından öldürtülmüştür. O sıralar Uluğ Bey Medresesi'nde, genç bir araştırmacı olan Ali Kuşcu, artık Semarkant'ta yaşanamayacağını anlayınca; toparladığı eserlerle birlikte gizlice Tebriz'e oradan da Fatih Sultan Mehmed'in özel daveti üzerine Istanbul' a gelir, büyük bir törenle karşılanır ve Ayasofya Medresesi'ne aylık 200 altın ücretle müderris olarak atanır, dersler verir. Bilim, kendisine değer veren insanları ve toplumları yücelten bir değer olduğu için bu sefer Osmanlı Devleti'nin yıldızı parlamaya ve dünyaya ışık saçmaya başlar. Fakat Uluğ Bey 'in öldürülmesi ve diğer aydınların da bertaraf edilmesiyle Asya'nın kandilleri bir bir söner ve sonra zulüm ve karanlık dönem/leri başlar. Hayat , aydınlıkla karanlığın, adaletle zulmün ve nihayet yaşamın ve ölümün mücadelesidir.

 

Biz yaşarken gücümüzü daima aydınlıktan, adaletten ve hayattan yana kullanmalıyız; daima adaletin, aydınlığın ve hakkaniyetin yanında olmalıyız. Çünkü kötülük bulaşıcıdır ve çabucak yayılır; kötülük ve adaletsizlik yalnızca onu yapanları değil bütün insan türünü ilgilendiren felaket sonuçlar doğurur. Nitekim, 27 Ekim 1449 günü Semerkant'ta Uluğ Bey kandilinin söndürülmesi, bütün Asyanın karanlıkta kalma nedenlerinden biridir. Şimdi bütün bu olanlardan ders alma ve Doğu'nun/ Asya'nın kandillerini yeniden yakma vaktidir; zira meşhur sözdür; "Yiğit düştüğü yerden kalkar..."

  • Bu yazı 1909 defa okunmuştur.
  FACEBOOK YORUM
Yorum

  YAZARIN DİĞER YAZILARI

PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Sivasspor 13 8 2 3 26 12 27 +14
2 İstanbul Başakşehir 13 7 2 4 21 13 25 +8
3 Beşiktaş 13 7 3 3 19 14 24 +5
4 Trabzonspor 13 6 2 5 24 14 23 +10
5 Alanyaspor 13 6 3 4 24 13 22 +11
6 Fenerbahçe 13 6 3 4 23 14 22 +9
7 Yeni Malatyaspor 13 5 3 5 28 16 20 +12
8 Galatasaray 13 5 3 5 14 11 20 +3
9 Denizlispor 13 5 6 2 13 14 17 -1
10 Göztepe 13 4 4 5 13 14 17 -1
11 Çaykur Rizespor 13 5 6 2 14 21 17 -7
12 Gaziantep FK 13 4 5 4 18 24 16 -6
13 Gençlerbirliği 13 3 5 5 20 20 14 0
14 Konyaspor 13 3 6 4 13 20 13 -7
15 Kasımpaşa 13 3 7 3 17 22 12 -5
16 Antalyaspor 13 3 7 3 12 23 12 -11
17 MKE Ankaragücü 13 2 8 3 8 25 9 -17
18 Kayserispor 13 1 8 4 12 29 7 -17
Takım O G M B A Y P AV
1 Hatayspor 13 8 2 3 18 11 27 +7
2 BB Erzurumspor 13 7 3 3 15 9 24 +6
3 Bursaspor 13 8 3 2 20 16 23 +4
4 Ümraniyespor 13 6 3 4 23 17 22 +6
5 Akhisarspor 13 6 3 4 17 13 22 +4
6 Keçiörengücü 13 5 2 6 11 8 21 +3
7 Menemenspor 13 6 4 3 15 14 21 +1
8 Fatih Karagümrük 13 5 4 4 18 17 19 +1
9 Balıkesirspor 13 5 5 3 14 11 18 +3
10 Altay 13 4 5 4 18 18 16 0
11 Giresunspor 13 4 5 4 13 18 16 -5
12 İstanbulspor 13 3 4 6 21 19 15 +2
13 Adana Demirspor 13 3 4 6 16 14 15 +2
14 Boluspor 13 2 6 5 13 17 11 -4
15 Osmanlıspor FK 13 4 8 1 16 23 10 -7
16 Altınordu 13 2 7 4 12 19 10 -7
17 Adanaspor 13 1 6 6 15 23 9 -8
18 Eskişehirspor 13 3 8 2 18 26 2 -8
Takım O G M B A Y P AV
1 Manisa FK 15 13 0 2 43 10 41 +33
2 Samsunspor 15 11 0 4 36 5 37 +31
3 Yeni Çorumspor 15 9 5 1 23 17 28 +6
4 Sancaktepe Bld 15 8 5 2 23 11 26 +12
5 Hekimoğlu Trabzon 15 8 5 2 27 26 26 +1
6 Zonguldak Kömürspor 15 6 5 4 19 13 22 +6
7 Pendikspor 15 6 5 4 19 17 22 +2
8 Tarsus İdman Yurdu 15 7 7 1 16 19 22 -3
9 Afjet Afyonspor 15 6 6 3 23 18 21 +5
10 İnegölspor 15 6 6 3 20 15 21 +5
11 Hacettepe Spor 15 6 7 2 18 26 20 -8
12 Sarıyer 15 5 6 4 16 17 19 -1
13 Kırklarelispor 15 4 5 6 11 20 18 -9
14 Amed Sportif 15 4 6 5 11 22 17 -11
15 Gümüşhanespor 15 4 9 2 15 21 14 -6
16 1922 Konyaspor 15 4 10 1 19 28 13 -9
17 Başkent Akademi FK 15 3 9 3 14 22 12 -8
18 Şanlıurfaspor 15 0 14 1 2 48 14 -46
Takım O G M B A Y P AV
1 24 Erzincanspor 15 9 1 5 21 8 32 +13
2 Serik Belediyespor 15 9 2 4 29 16 31 +13
3 Artvin Hopaspor 15 7 2 6 23 12 27 +11
4 68 Aksaray Belediyespor 15 7 3 5 21 11 26 +10
5 Çatalcaspor 15 6 2 7 26 16 25 +10
6 Çankaya FK 15 6 4 5 16 14 23 +2
7 Karaköprü Belediyespor 15 5 3 7 13 10 22 +3
8 Sultanbeyli Bld. 15 5 4 6 14 11 21 +3
9 Buca FK 15 6 6 3 19 23 21 -4
10 Silivrispor 15 5 5 5 17 15 20 +2
11 Erzin Spor Kulübü 15 4 4 7 14 12 19 +2
12 Düzcespor 15 5 6 4 9 12 19 -3
13 Kızılcabölükspor 15 4 6 5 21 22 17 -1
14 Şile Yıldızspor 15 4 6 5 12 13 17 -1
15 Yomraspor 15 3 5 7 14 16 16 -2
16 Yeni Orduspor 15 1 3 11 4 8 14 -4
17 Tokatspor 15 0 12 3 7 28 3 -21
18 Manisaspor 15 0 12 3 9 42 3 -33
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 06/12/2019 Fenerbahçe vs Gençlerbirliği
 07/12/2019 Yeni Malatyaspor vs Sivasspor
 07/12/2019 MKE Ankaragücü vs Göztepe
 07/12/2019 Galatasaray vs Alanyaspor
 08/12/2019 Konyaspor vs Gaziantep FK
 08/12/2019 Antalyaspor vs Trabzonspor
 08/12/2019 Denizlispor vs İstanbul Başakşehir
 08/12/2019 Kasımpaşa vs Beşiktaş
 09/12/2019 Kayserispor vs Çaykur Rizespor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 06/12/2019 Eskişehirspor vs Ümraniyespor
 07/12/2019 Hatayspor vs Boluspor
 07/12/2019 Fatih Karagümrük vs Balıkesirspor
 07/12/2019 Akhisarspor vs İstanbulspor
 08/12/2019 Osmanlıspor FK vs Altay
 08/12/2019 Altınordu vs Adanaspor
 08/12/2019 Bursaspor vs Giresunspor
 08/12/2019 Adana Demirspor vs BB Erzurumspor
 09/12/2019 Menemenspor vs Keçiörengücü
 09/12/2019 Menemenspor - Keçiörengücü Menemenspor ligdeki son 7 maçında hiç kaybetmedi  Menemenspor yenilmez
 09/12/2019 Menemenspor - Keçiörengücü Keçiörengücü ligde deplasmandaki son 6 maçında hiç kazanamadı  Menemenspor yenilmez
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 08/12/2019 Sivas Belediyespor vs Bandırmaspor
 08/12/2019 Van Spor vs Tuzlaspor
 08/12/2019 Ankara Demirspor vs Niğde Anadolu FK
 08/12/2019 Ergene Velimeşe vs Bodrumspor
 08/12/2019 Etimesgut Belediyespor vs Kırşehir Belediyespor
 08/12/2019 Eyüpspor vs Elazığspor
 08/12/2019 Kastamonuspor vs Bayburt Özel İdare Spor
 08/12/2019 Uşak Spor vs Kardemir Karabükspor
 08/12/2019 Sakaryaspor vs Kahramanmaraşspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 07/12/2019 Silivrispor vs Buca FK
 08/12/2019 Artvin Hopaspor vs Manisaspor
 08/12/2019 Karaköprü Belediyespor vs Çankaya FK
 08/12/2019 Yeni Orduspor vs Şile Yıldızspor
 08/12/2019 Düzcespor vs Yomraspor
 08/12/2019 Kızılcabölükspor vs Çatalcaspor
 08/12/2019 Serik Belediyespor vs Erzin Spor
 08/12/2019 Sultanbeyli Bld. vs 24 Erzincanspor
 08/12/2019 Tokatspor vs 68 Aksaray Belediyespor
 08/12/2019 Tokatspor - 68 Aksaray Belediyespor 68 Aksaray Belediyespor ligdeki son 9 maçında hiç kaybetmedi  68 Aksaray Belediyespor yenilmez
ŞANS OYUNLARI
BİZİ TAKİP EDİN
YUKARI